Interpolacje i perykopy Nowego Testamentu Cz.1 Perykopa o kobiecie cudzołożnej

17 stycznia 2020

Maciej

Jestem pasjonatem inżynierii dźwięku, informatyki oraz historii początków chrześcijaństwa. Kontakt: maciej@testimonia.pl

7

Komentarzy

Interpolacje i perykopy Nowego Testamentu Cz.1 Perykopa o kobiecie cudzołożnej

utworzone przez | Sty 17, 2020 | Artykuły

kobieta cudzołożna

Tak jak w przypadku całej literatury starożytnej, nie posiadamy dziś oryginałów ksiąg biblijnych. Biblia, którą posiadamy, to zbiór kopii wykonanych wiele lat po powstaniu oryginałów, w wielu przypadkach całe wieki później. Jako że w starożytności nie dysponowano jeszcze drukarkami, każda księga Starego i Nowego Testamentu dotarła do nas poprzez proces ręcznego kopiowania manuskryptów, zdanie po zdaniu, litera po literze. Był to czasochłonny i monotonny proces, który prowadził do wielu zmian w tekstach. Mówimy tu przede wszystkim o literówkach, pominiętych lub przeinaczonych słowach, a nawet nieumyślnie pominiętych zdaniach. Czasem jednak treść była zmieniana celowo, do późniejszych kopii trafiały słowa, zdania, a nawet całe fragmenty, które nie były częścią oryginału.

Jednym z fragmentów, który zdaniem większości biblistów nie znajdował się w oryginale, to historia z kobietą cudzołożną (Pericope Adulterae) :

“1 Jezus natomiast udał się na Górę Oliwną, 2 ale o brzasku zjawił się znów w świątyni. Cały lud schodził się do Niego, a On usiadłszy nauczał ich. 3 Wówczas uczeni w Piśmie i faryzeusze przyprowadzili do Niego kobietę którą pochwycono na cudzołóstwie, a postawiwszy ją pośrodku, powiedzieli do Niego: 4 «Nauczycielu, tę kobietę dopiero pochwycono na cudzołóstwie. 5 W Prawie Mojżesz nakazał nam takie kamienować. A Ty co mówisz?» 6 Mówili to wystawiając Go na próbę, aby mieli o co Go oskarżyć. Lecz Jezus nachyliwszy się pisał palcem po ziemi. 7 A kiedy w dalszym ciągu Go pytali, podniósł się i rzekł do nich: «Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci na nią kamień». 8 I powtórnie nachyliwszy się pisał na ziemi. 9 Kiedy to usłyszeli, wszyscy jeden po drugim zaczęli odchodzić, poczynając od starszych, aż do ostatnich. Pozostał tylko Jezus i kobieta, stojąca na środku. 10 Wówczas Jezus podniósłszy się rzekł do niej: «Kobieto, gdzież oni są? Nikt cię nie potępił?» 11 A ona odrzekła: «Nikt, Panie!» Rzekł do niej Jezus: «I Ja ciebie nie potępiam. – Idź, a od tej chwili już nie grzesz!».”

Ewangelia Jana 8: 1-11

Interpolacja?

Jak się okazuje, fragmentu tego brakuje w najwcześniejszych i najważniejszych manuskryptach Ewangelii Jana. Historia ta jest również nieznana pisarzom chrześcijańskim do IV wieku. Orygenes z Aleksandrii, chrześcijański uczony z III w. n.e., napisał pokaźny komentarz do całej Ewangelii Jana pomijający jednak omawiany fragment z kobietą cudzołożną. Augustyn z Hippony, teolog Kościoła, który pisał około V w. n.e., tłumaczył, że “niektórzy” kopiści usunęli ten fragment, aby dać kobietom przyzwolenie na grzech:

Niektórzy ludzie małej wiary, a raczej wrogowie prawdy wiary, obawiając się, jak przypuszczam, aby ich żony nie mogły bezkarnie grzeszyć, usunęli z ich manuskryptów Pański akt przebaczenia wobec cudzołożnicy, tak jakby ten, który powiedział: “Nie grzesz już więcej”, wydał zezwolenie na grzech. 1 Augustyn z Hippony, De Adulterinis Conjugiis II 6, 7

Wyjaśnienie Augustyna nie brzmi jednak wiarygodnie, kiedy skonfrontujemy je z ilością manuskryptów, w których brakuje omawianego fragmentu. Są to:

Papyrus 66, Papyrus 75, Codex Sinaiticus, Codex Vaticanus, Codex Alexandrinus, Codex Ephraemi, Codex Washingtonianus, Codex Borgianus, Codex Regius, Codex Athous Lavrensis, Codex Petropolitanus Purpureus, Codex Macedoniensis, Codex Sangallensis, Codex Koridethy, Codex Monacensis; Uncials 0141 i 0211; Minuscules 3, 12, 15, 21, 22, 32, 33, 36, 39, 44, 49, 63, 72, 87, 96, 97, 106, 108, 124, 131, 134, 139, 151, 157, 169, 169, 209, 213, 228, 297, 388, 391, 401, 416, 445, 488, 496, 499, 501, 523, 537, 542, 554, 565, 578, 584, 703, 719, 723, 730, 731, 736, 741, 742, 768, 770, 772, 773, 776, 777, 780, 799, 800, 817, 827, 828, 843, 896, 989, 107, 1100, 1178, 1230, 1241, 1242, 1253, 1333, 2193 i 2768; większość lekcjonarzy; niektóre stare manuskrypty łacińskie, większość syryjskich, saidzki, dialekt koptyjskiego, gocki ,niektóre armeńskie, gruziński mss. Adysh i Diatessaron. 

Ponadto w niektórych manuskryptach fragment z cudzołożnicą znajdujemy w innych miejscach, np. po J 21:25, bądź Łk 21:38.

Jak historia trafiła do Ewangelii?

Z dowodów w postaci manuskryptów bibliści są powszechnie zgodni ponad wszelką wątpliwość, że historia z kobietą cudzołożną nie należała do oryginału. Nasuwa się jednak pytanie w jaki sposób historia ta trafiła do kanonu? Ze względu na to, iż fragment ten występuje niekiedy w różnych miejscach narracji, wielu biblistów jest zdania, że fragment ten po raz pierwszy mógł zostać spisany na marginesie któregoś z manuskryptów i to z tego powodu został następnie wstawiony w różne miejsca w tekście. Geneza tej historii pozostaje jednak otwartym pytaniem. Być może była to tradycja przekazywana drogą ustną, bądź literacka kreacja jednego ze skrybów. Pozostaje nam spekulować.

Przypisy

1 Augustyn z Hippony, De Adulterinis Conjugiis II 6, 7

Najczęściej czytane artykuły

Bądź na bieżąco

Polecane Artykuły…

Dołącz Do Dyskusji

7 komentarzy

  1. Zenek

    Zabrakło w artykule kluczowej informacji (celowe przemilczenie?), że perykopę o niewieści cudzołożnej znał już Papiasz około roku 100 n.e. Wspomniane w artykule milczenie dużo późniejszych rękopisów nie jest więc tu żadnym poważnym zarzutem. Euzebiusz wspomina ponadto, że tekst o kobiecie cudzołożnej był już znany wczesnej Ewangelii Hebrajczyków. Pewien późny rękopis ormiański ma na marginesie uwagę, że perykopa o kobiecie cudzołożnej pochodzi od Arystiona, który był jednym z 70 uczniów Jezusa

    Odpowiedz
    • Maciej

      Mówimy tu o dwóch różnych kwestiach: Korzenie perykopy vs czy znajdowała się oryginalnie w Ewangelii Jana.

      W artykule skupiam się na tym drugim. Troszkę mylisz fakty mówiąc, że:
      “perykopę o niewieści cudzołożnej znał już Papiasz około roku 100 n.e… Euzebiusz wspomina ponadto, że tekst o kobiecie cudzołożnej był już znany wczesnej Ewangelii Hebrajczyków.

      Nie posiadamy oczywiście ksiąg Papiasza, to co mówisz wiemy właśnie od Euzebiusza:
      “And he [Papias] also sets forth another story concerning a woman who was accused of many sins before the Lord, which the Gospel according to the Hebrews contains.”

      Także te sprawy się łączą i z tego co czytałem to jest debata wśród badaczy odnośnie tego jak należy rozumieć Grekę w tym przypadku. Zdaniem jednych Papiasz powiązał powyższą historię z Ewangelią Hebrajczyków, a drudzy uważają, że to Euzebiusz dokonał identyfikacji. Ten cytat pochodzi z rozdziału, w którym Euzebiusz przywołuje historię Papiasza, które pozyskał od “starszych” – uczniów Jezusa. Nie ma tam nic o tym, że znał tą historię z Ewangelii Jana, a wręcz przeciwnie, bo albo Papiasz, albo Euzebiusz, pozwiązuje ją z Ewangelią Hebrajczyków. Perykopy nie znajdujemy w najstarszych i najlepszych manuskryptach, a w niektórych manuskryptach wstawiona została w różne miejsca Ewangelii Jana i Łukasza. Nie mam możliwości tego zweryfikować, ale zdaniem wielu badaczy, styl autorski i użyte słownictwo w perykopie bardzo różni się od oryginału. Zastanawiające też jest, że Orygenes w swoim komentarzy do Jana przeskakuje akurat te wersety z perykopą.

      To czy Papiasz znał akurat tą samą historię nie zahacza o jej występowanie w Ewangelii Jana, a jej korzenie. W artykule piszę, że “Być może była to tradycja przekazywana drogą ustną, bądź literacka kreacja jednego ze skrybów. Pozostaje nam spekulować.”
      Także Papiasz mógł ją znać z tradycji oralnej, której wiemy, że ufał bardziej niż pismom.

    • Zenek

      “Różnice w stylu” nie świadczą o “dopisaniu” bo nawet w listach Pawła uznawanych powszechnie za autentyczne w całości są bardzo znaczne różnice stylu. Co do manuskryptów to wcale nie wymieniłeś samych “najlepszych” bo na przykład minuskuły, które wyliczasz, to dopiero IX wiek i później. Kodeksy Watykański i Synajski są już lepsze ale też nie są idealne. Ponadto najstarsze kodeksy nie muszą być najlepsze bo można wskazać na sytuacje gdy lekcje w późniejszych rękopisach były wiarygodniejsze niż te we wcześniejszych

    • Zenek

      Część 2 odpowiedzi: W dodatku Kodeks Watykański i papirus Bodmer II zaznaczają, że inne rękopisy mają w tym miejscu perykopę (co też przemilczałeś w swym tekście), więc ich świadectwo jest dwuznaczne w tej kwestii i można interpretować je w obie strony. Tak jest w ogóle z wszystkimi manuskryptami więc świadectwo manuskryptów nigdy nie jest ostatecznie rozstrzygające. Natomiast tekst Euzebiusza jest tak napisany, że nie wiemy czy to Papiasz umieszczał tę perykopę w Ewangelii Hebrajczyków, czy zrobił to Euzebiusz. Z tego, że widzieli ją w Ewangelii Hebrajczyków nie wynika, że nie widzieli jej też u Jana

  2. Zenek

    “Różnice w stylu” nie świadczą o “dopisaniu” bo nawet w listach Pawła uznawanych powszechnie za autentyczne w całości są bardzo znaczne różnice stylu. Co do manuskryptów to wcale nie wymieniłeś samych “najlepszych” bo na przykład minuskuły, które wyliczasz, to dopiero IX wiek i później. Kodeksy Watykański i Synajski są już lepsze ale też nie są idealne. Ponadto najstarsze kodeksy nie muszą być najlepsze bo można wskazać na sytuacje gdy lekcje w późniejszych rękopisach były wiarygodniejsze niż te we wcześniejszych

    Odpowiedz
    • Zenek

      Część 2 odpowiedzi: W dodatku Kodeks Watykański i papirus Bodmer II zaznaczają, że inne rękopisy mają w tym miejscu perykopę (co też przemilczałeś w swym tekście), więc ich świadectwo jest dwuznaczne w tej kwestii i można interpretować je w obie strony. Tak jest w ogóle z wszystkimi manuskryptami więc świadectwo manuskryptów nigdy nie jest ostatecznie rozstrzygające. Natomiast tekst Euzebiusza jest tak napisany, że nie wiemy czy to Papiasz umieszczał tę perykopę w Ewangelii Hebrajczyków, czy zrobił to Euzebiusz. Z tego, że widzieli ją w Ewangelii Hebrajczyków nie wynika, że nie widzieli jej też u Jana

    • Zenek

      Sorrki za dublet. Coś źle się wkleiło. Tę drugą zdublowaną odpowiedź tutaj niżej można skasować

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *