site-logo

Salomon czyli Salmanasar III cz.1 Czy chwała Salomona opiera się na wyczynach Salmanasara III?

23 lipca 2022
Neil Godfrey
Neil Godfrey
Autor bloga Vridar.org, bibliotekarz, konsultant ds. cyfryzacji kolekcji bibliotekarskich. Miłośnik i popularyzator mało znanej literatury biblistycznej. Zamieszkały w Australii.

Spis treści

W tym cyklu artykułów ukończymy analizę rozdziału Russella Gmirkina ‘Salomon’ (Shalmaneser III) and the Emergence of Judah as an Independent Kingdom, odnosząc się do jego poglądu, że dzieje Salomona, o których czytamy w 1 Księdze Królewskiej, pochodzą z zapisów asyryjskiego króla Salmanasara III. Dla kontekstu zobacz dwa poprzednie posty:

W 1 Księdze Królewskiej 11:41 mamy fragment, który wskazuje na to, że autor czerpał z “Kroniki Dziejów Salomona”, którą prowadził od 3 rozdziału:

A czyż pozostałe dzieje Salomona oraz wszystko, co zdziałał, i jego mądrość nie są spisane w Księdze Dziejów Salomona?

Fragment mówi o “innych wydarzeniach”, a ja dotąd zakładałem, że takie wstawki w 1-2 Księdze Królewskiej odsyłają czytelników do źródeł, które nie zostały ujęte w narracji. Tutaj natomiast Kronika jest źródłem dla samej narracji biblijnej. To zupełnie inna sytuacja.

Gmirkin informuje nas również, że “tożsamość Salomona i Salmanasara III została po raz pierwszy zasugerowana przez [innego badacza, którego prace prezentowaliśmy na Vridarze] Grega Doudnę w prywatnej rozmowie około 2000 roku”.

Niewielu krytycznych czytelników Biblii wierzy, że królestwo Salomona rozciągało się od rzeki Eufrat aż do Egiptu, a jednak to właśnie czytamy w 1 Krl 4:21 (1 Krl 5:1).

Salomon zaś panował nad wszystkimi królestwami od rzeki Eufrat aż do ziemi Filistynów, aż do granicy Egiptu. Kraje te składały daniny i były poddanymi Salomona przez całe jego życie.

Imperium asyryjskie rządziło “od Eufratu” (monarchowie asyryjscy mówili o Eufracie jako o granicy swego królestwa, poza którą rozciągało się ich wschodnie imperium) aż “do Egiptu”, osiągając największe rozmiary w VII wieku przed Chrystusem. (Salmanasar III panował w IX w. p.n.e.).


Gmirkin zakłada trzy warstwy literackie w 1 Krl 3-11 i pisze, że najstarsza z nich, która “[opisuje] kampanie i budowę imperium w okolicach rzeki Eufrat”, jest bardzo podobna językowo do asyryjskich inskrypcji, wymieniających wielkie czyny jednego króla i opublikowanych za jego życia. Czytelnicy będą mieli pytania, ja również, i jestem pewien, że Russell posłuży nam odpowiedziami. Moim pierwszym pytaniem jest, jakie szczegóły w pierwszej warstwie 1 Krl 3-11 sugerują “kampanie wojenne i budowę imperium [konkretnie] w okolicach rzeki Eufrat”?


Poniżej znajduje się tabela umożliwiająca szybkie porównanie owej “najstarszej warstwy” zidentyfikowanej przez Gmirkina w 1 Księdze Królewskiej 3-11 z wyborem niektórych fragmentów, które wyciągnąłem z królewskich inskrypcji Salmanasara III:

1 Krl 4:26 (1 Krl 5,6-8)
Salomon miał też cztery tysiące stajni dla koni do swoich powozów i dwanaście tysięcy wierzchowców.
Nadzorcy ci zaopatrywali króla Salomona i wszystkich zaproszonych do stołu królewskiego; każdy w swoim miesiącu, tak iż niczego nie brakowało. 
Również jęczmień i słomę dla koni [pociągowych] i rumaków sprowadzano na to miejsce, które każdemu było wyznaczone.


1 Krl 5:13 (1 Krl 5,27-32)
Król Salomon powołał robotników, pracujących przymusowo, z całego Izraela. Było takich robotników trzydzieści tysięcy. 
Wysyłał ich do Libanu co miesiąc po dziesięć tysięcy na zmiany: miesiąc byli w Libanie, a dwa miesiące w domu. Przełożonym robotników, pracujących przymusowo, był Adoniram. 
Salomon miał też siedemdziesiąt tysięcy tragarzy i osiemdziesiąt tysięcy rozłupujących skały. 
Ponadto Salomon miał, prócz wyższych urzędników zarządzających pracami, trzy tysiące trzystu nadzorujących lud wykonujący pracę. Król polecił im, aby kazali wyłamywać kamienie wielkie, wyborowe i ciosane na założenie fundamentów budowli.  Murarze więc Salomona i murarze Hirama wraz z Giblitami ciosali i przygotowywali drewno i kamienie na budowę świątyni.
Ze stelli Salmanasara III (monolit Kurkh):
Od Hattinitów otrzymałem – 3 talenty złota, 100 talentów srebra, 300 talentów miedzi, 300 talentów żelaza, 1000 naczyń miedzianych, 1000 jasnych szat (z wełny) i lnu, jego córkę z jej wielkim posagiem, 20 talentów purpurowej wełny, 500 sztuk bydła, 5000 owiec. Jeden talent srebra, 2 talenty purpurowej wełny, 200 kłód cedrowych nałożyłem na niego jako jego daninę. Co roku odbierałem ją w moim mieście Aszur.
Haianu, syn Gabbari, (który mieszkał) u stóp góry Amanus – 10 talentów srebra, 90 talentów miedzi, 30 talentów żelaza, 300 jasnych szat z wełny i lnu, 300 sztuk bydła, 3000 owiec, 200 kłód cedrowych, 2 homary żywicy cedrowej (lit., krew cedru), jego córkę z bogatym posagiem otrzymałem od niego. 10 min srebra, 100 bali cedrowych, homer żywicy cedrowej, nałożyłem mu jako daninę; corocznie ją otrzymywałem.
Aramu, syn Agusi – 10 min złota, 6 talentów srebra, 500 sztuk bydła, 5,000 owiec, otrzymałem od niego.
Sangara z Karchemisz – 3 talenty złota, 70 talentów srebra, 30 talentów miedzi, 100 talentów żelaza, 20 talentów purpurowej wełny, 500 sztuk broni, jego córkę z posagiem i 100 córek jego szlachty.

Zarówno Salomon, jak i Salmanasar pobierali daniny – konie, rydwany, haremy, złoto, srebro itd.
Gmirkin zauważa dalej, że “czyny Salomona” w 1 Krl 3-11 zawierają “wiele politycznych odniesień anachronicznych sprzed ok. 840 r. p.n.e.”. Jest o nich mowa w dalszej części cyklu.

Kontynuując sekcję tej “najstarszej warstwy” pojawia się sugestywne zgrupowanie pięciu królów (z ogólnej liczby dwunastu), którzy sprzymierzyli się przeciwko Salmanaserowi III:

1 Krl 10:28 
Sprowadzono też Salomonowi konie z Musri [Egiptu] i z Kue. Kupcy królewscy brali je z Kue za ustaloną cenę. Wywożono i sprowadzano z Musri rydwan za sześćset srebrników, a konia za sto pięćdziesiąt. Tak samo za ich pośrednictwem sprowadzano je dla wszystkich królów chetyckich i aramejskich.
Inskrypcja ze steli Szalmanesera z Kurkh:
1200 rydwanów, 1200 jeźdźców, 2000 żołnierzy Hadad-ezera z Aramu; 700 rydwanów, 700 jeźdźców, 10000 żołnierzy Irhuleniego z Hamath [miasta syryjskiego]; 2000 rydwanów, 10000 żołnierzy Ahaba Izraelity; 500 żołnierzy Kuenów; 1000 żołnierzy Musrenów [Egipcjan] (…) – tych dwunastu królów wezwał jako swe wsparcie, aby wydać bitwę i walczyć, oni przybyli przeciwko mnie.

[Porównajmy to z inskrypcjami z kampanii Szalmanasera, w której podbił aramejskie miasto Damaszek z jego sojusznikami, którzy są wymienieni w “Ancient Near Eastern Texts” Pritcharda:]

Ja [również] wyruszyłem aż do gór Bali-rasi [nieopodal góry Karmel], która jest na przylądku [dosł. “po stronie morza”] i wzniosłem tam stelę z moim wizerunkiem jako króla. Wtedy otrzymałem trybut od mieszkańców Tyru i Sydonu, i od Jehu, syna Omriego, Hadaezera, króla Damaszku (…) wraz z dwunastoma królami kraju Hatti powstał przeciwko mnie (…) Ja podbiłem Asztamaku, królewską siedzibę Irhuleniego z Hatti, wraz z 86 [innymi miastami] (…)
Trybut od Jehu, syna Omriego (…) otrzymałem od niego srebro, złoto, złote misy saplu, złote wazy z zaostrzonym dnem, złote kubki, złote kosze, cynę, berło królewskie i drewniane puruhtu (…)
Trybut z kraju Musri: otrzymałem od niego dwugarbne wielbłądy, rzecznego byka [hipopotama], [nosorożca], antylopę susu, słownie (…) i małpy (…) Trybut Karparundy z Hattiny: otrzymałem od niego srebro, złoto, cynę, brąz, miedź (…) kość słoniową i heban.

No i oczywiście mamy podobieństwo imion:


Salmaneser występował jako שלמו w tekście biblijnym (Oz 10:14), co jest bardzo zbliżone do pisowni Salomona jako שלמה (LXX Σολομών) w 1 Krl 3-11. (Gmirkin, 84)


Kontynuując tok myślenia z wcześniejszych postów w tej serii, Gmirkin wyjaśnia:


Pojawienie się Salmanesera III w tekście biblijnym jako potężnego króla, który rządził terytoriami na południe od Eufratu, jest łatwo wytłumaczalne jako lokalna tradycja wśród asyryjskiej klasy rządzącej w późniejszej prowincji Samerina [asyryjska Samaria].

W następnym poście zajmiemy się drugą warstwą literacką “Dziejów Salomona” w 2 Krl 3-11.

Źródła:

Gmirkin, Russell. 2020. “‘Solomon’ (Shalmaneser III) and the Emergence of Judah as an Independent Kingdom.” In Biblical Narratives, Archaeology and Historicity: Essays In Honour of Thomas L. Thompson, edited by Lukasz Niesiolowski-Spanò and Emanuel Pfoh, 76–90. Library of Hebrew Bible / Old Testament Studies. New York: T&T Clark.

Luckenbill, Daniel David, ed. 1926. Ancient Records of Assyria and Babylonia. Volume I, Historical Records of Assyria from the Earliest Times to Sargon. Ancient Records, First Series. Chicago, Ill.: University of Chicago Press. http://archive.org/details/LuckenbillAncientRecordsAssyria01.

Pritchard, James B., ed. 1969. Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament.
 Third edition with Supplement. New Jersey: Princeton University Press. https://archive.org/details/AncientNearEasternTextsRelatingToTheOldTestament

guest
1 Komentarz
Wbudowane informacje zwrotne
Zobacz wszystkie komentarze
Spis treści
Najczęściej czytane
1
0
Podziel się swoimi przemyśleniamix