Platon i powstanie Biblii hebrajskiej R. Gmirkina cz.1-3

utworzone przez | Cze 12, 2020 | Artykuły | 8 Komentarze

1. Platon i powstanie Biblii hebrajskiej

Russell Gmirkin w swojej nowej książce Platon i powstanie Biblii hebrajskiej zwraca uwagę na uderzające podobieństwa między Pięcioksięgiem (pierwszych pięciu ksiąg “Starego Testamentu”) z jednej strony a ostatnim dziełem Platona, Prawami, oraz cechami ateńskiej konstytucji z drugiej. Dalej mamy nawet szerszy zbiór pism tworzących Biblię hebrajską – mit i historię, psalmy, mądrości, przykazania moralne i religijne, a wszystko to przedstawione w aurze wielkiego antyku – pisma te są zgodne z zaleceniami Platona dla tych rodzajów literatury, które powinny tworzyć narodowy program nauczania w idealnym państwie. Pomysł, że żydowskie Pismo Święte zawdzięcza swój charakter i istnienie erze hellenistycznej, okresowi następującemu po podbojach Aleksandra na Bliskim Wschodzie, stoi w jawnej sprzeczności z tradycyjnymi poglądami na temat pochodzenia Biblii. Jednak Gmirkin pokazuje, że wiele ważnych praw w Pięcioksięgu, jak również styl narracyjny ich prezentacji są rzeczywiście bliższe późniejszym ideom greckim niż te, które można znaleźć wśród syryjskich czy babilońskich sąsiadów Izraela/Judei. Kluczem do tego ścisłego powiązania jest Wielka Biblioteka Aleksandryjska. Dotychczasowe badania nad możliwymi kontaktami kulturowymi Greków i Judejczyków przed erą hellenistyczną (czyli w okresie po Aleksandrze Wielkim, od ok. 320 r. p.n.e.) wykazywały na ogół, że wymiana ograniczała się głównie do handlu i miała minimalny wpływ na sferę literacką i filozoficzną. Z drugiej strony wiemy, że w Aleksandrii spotykali się Żydzi i kultura grecka. Historia konstytucji ateńskiej była tam dostępna w dziełach Arystotelesa; przechowywano tam również refleksje Platona na temat idealnego państwa i praw. Mówiło się, że Biblia hebrajska została tam przetłumaczona na grekę. Co więcej, nie ma żadnych zewnętrznych dowodów na istnienie Pięcioksięgu przed erą hellenistyczną.

Berossus and Genesis, Manetho and Exodus: Hellenistic Histories and the Date of the Pentateuch

We wcześniejszej książce, Berossus and Genesis, Manetho and Exodus: Hellenistic Histories and the Date of the Pentateuch, – patrz wcześniejsze posty na blogu Vridar – Gmirkin również twierdził, że Pięcioksiąg powstał około 270 roku p.n.e. i przedstawia swoją nową książkę jako kontynuację książki Berossus and Genesis.

Głównym bodźcem dla nowych badań Gmirkina jest chęć dokładniejszego zbadania niektórych podobieństw przedstawionych przez Philippe’a Wajdenbauma w Argonauts of the Desert: Structural Analysis of the Hebrew Bible. Zgodnie z podziękowaniami w książce Plato and the Creation of the Hebrew Bible, to Thomas L. Thompson zasugerował to badanie Russellowi Gmirkinowi, a Gmirkin wyjaśnia, że skupił się na dyskusji Wajdenbauma na temat podobieństw między prawami Platona a prawami Pięcioksięgu jako najbardziej przekonującej części swojej książki. Jeśli chodzi o podziękowania, muszę odnieść się do jeszcze jednego szczegółu, który mnie uderzył:

Bardzo dziękuję. . . . .zarówno Gregowi Doudnie, jak i Danielowi Samsonowi za przekonanie mnie o potrzebie spopularyzowania wyników moich badań poza środowiskiem akademickim i opracowanie odpowiedniej strategii w tym celu. . . .

To miłe wspomnienie. Niestety, rozpowszechnienia badań naukowych poza środowiskiem akademickim nie jest łatwe, biorąc pod uwagę ich bardzo wysoką cenę. Nawet wersja elektroniczna kosztuje około połowy ceny wersji papierowej, co nadal utrzymuje ją poza zasięgiem finansowym najbardziej zainteresowanych osób. Tradycyjny model wydawniczy będzie musiał się w końcu przełamać. Wprawia mnie to trochę w zmartwienie, gdy biorę do ręki książkę, która przekonuje do punktu widzenia, do którego byłem mocno przywiązany. Co jeśli zbyt szybko zgodzę się z jej argumentami z powodu mojej stronniczości i przeoczenia problemów? (Czuję się też trochę zakłopotany, skonfliktowany, kiedy otrzymuję bezpłatny egzemplarz książki do recenzji, tak jak to uczyniłem w tym przypadku). Na szczęście każdy rozdział zawiera mnóstwo przypisów końcowych, które mogę śledzić.

Rozdział drugi, w którym omawiane są szczegóły ogólnej struktury konstytucji i sposobu sprawowania władzy zawartej w Pięcioksięgu (i innych rozdziałach Biblii), posiada przypis końcowy liczony według słów większy niż treść rozdziału. Nie mogę się powstrzymać. Nie mogę się powstrzymać od sprawdzania tych szczegółów. Jest to więc powolne czytanie i na tym etapie tylko bardzo powierzchownie, więc pominąłem pozostałe rozdziały. Jeśli chodzi o pierwszy rozdział, mogę powiedzieć niewiele więcej, odkąd Russell Gmirkin udostępnił go publicznie na academia.edu. Rozdział 2, czyli “Instytucje prawne Aten i Pięcioksięgu”, omówię w następnym poście.

2. Dług Pięcioksięgu wobec greckich praw i konstytucji – nowe spojrzenie

Starożytni Grecy epoki klasycznej i hellenistycznej kochali dobre historie założycielskie. Taka historia zaczynała się zazwyczaj od poważnych problemów, które prowadziły do pełnego nadziei rozwiązania lub ucieczki, polegającej na wysłaniu grupy ludzi pod przewodnictwem błogosławionego przez boga/bogów przywódcy, który stał się ich założycielem – postacią założycielską dla ich nowej osady. Ta postać założycielska prowadziła podbój nowej ziemi, dzieliła terytorium dla nowo przybyłych, ustawiała ołtarze religijne i odpowiednie rytuały kultu oraz spisywała nowe prawa rządzące nowym narodem.

Ten typ historii znajdziemy w pierwszych księgach Biblii. Izraelici cierpieli w Egipcie. Rozwiązanie polegało na tym, że odeszli pod swoim własnym przywódcą, Mojżeszem. Przez ich nowego przywódcę Bóg dał im ich nowe obrzędy religijne i inne prawa, według których mieli żyć, gdy weszli do swojej nowej ziemi. Następca Mojżesza, Jozue, podbił ich nowe terytorium i rozdzielił ziemię według Bożego planu pomiędzy różne plemiona.
Inne wersje tej historii były znane zarówno Żydom, jak i poganom. Historia Wyjścia i Podboju pod rządami Mojżesza i Jozuego jest w istocie typową grecką historią założycielską. Szczególnie grecki jest w niej sposób, w jaki prawa nowej ziemi zostały osadzone w tej narracji założycielskiej. Narracja ta ustanawia zarówno ich boskie jak i starożytne pochodzenie.
Rabin Joshua Berman (Created Equal: How the Bible broke with ancient political thought) argumentował, że prawa Pięcioksięgu, szczególnie prawa księgi Powtórzonego Prawa, znacznie wyprzedzały swoje czasy. Badacze omawiali niektóre podobieństwa między prawami Pięcioksięgu, a tymi, które pochodziły ze świata grecko-rzymskiego oraz z państw Bliskiego Wschodu. Proponowali, że wyjaśnienie rozbieżności między nimi leży w Izraelu/Judei, który był częścią szerszego świata wzajemnych powiązań kulturowych obejmujących wschodnią część Morza Śródziemnego i Bliski Wschód (np. Levinson, 2006. The First Constitution; Knoppers & Harvey, 2007. “The Pentateuch in Ancient Mediterranean Context” w: The Pentateuch as Torah).

Materialne dowody na kontakty pomiędzy przedhellenistycznymi Grekami (podboje Aleksandra Wielkiego) a Judejczykami* nie potwierdzają znaczącej wymiany filozoficznej i literackiej pomiędzy tymi warstwami społeczeństwa, które byłyby odpowiedzialne za tworzenie prawodawstwa i literatury.
[* Wolę używać terminu ” Judejczycy”, za Stevenem Masonem w “Historii wojny żydowskiej”, ponieważ termin ten koreluje z tożsamością starożytnych mieszkańców Jerozolimy skupionych wokół Palestyny i związanej z nimi diaspory bardziej trafnie niż termin “Żydowski”. Dlatego też będę tłumaczył greckie Ioudaioi jako Judejczycy, a nie Żydzi. To nie dlatego, że się kłócę z Żydami. To jest znane tłumaczenie…

Moim zdaniem Judejczycy lepiej reprezentują to, co kiedyś starożytni dostrzegali w paradygmacie etno-polis-kult. To znaczy, że tak jak Egipt (gr. Aegiptos) był rozumiany jako dom Egipcjan (Aegiptioi), Syria Syryjczyków, a Idumaea Idumejczyków, tak i Judea (Ioudaia) była domem Judejczyków (Ioudaioi) – jedynym miejscem, gdzie przestrzegano ich praw i zwyczajów. Jerozolima była znana na całym świecie jako matka-polis Judejczyków (Mason, 2016. Wersja Kindle, loc 3268)]. Ale co, jeśli przy bliższej analizie zobaczymy, że Torze, zarówno w ogólnym zarysie, jak i w konkretnych szczegółach, jest bliżej do greckich konstytucji (zwłaszcza tych, które znajdujemy u Arystotelesa i Platona) niż do czegokolwiek, co znajdziemy po syryjsko-mezopotamskiej stronie Palestyny? A co by było, gdyby najwcześniejsze zewnętrzne dowody na istnienie Pięcioksięgu umieściły go nie wcześniej niż w III w. p.n.e. (ok. 270 r. p.n.e.), w czasach, o których wiadomo, że Judejczycy dotarli do Wielkiej Biblioteki Aleksandryjskiej i byli wystawieni na działanie najlepszych klasycznych pism greckich, w tym historii Arystotelesa i opisu konstytucji ateńskiej oraz dyskusji Platona o prawach idealnych?

W drugim rozdziale Platona i powstania Biblii hebrajskiej Russell Gmirkin podejmuje się systematycznego porównywania greckich i judejskich konstytucji lub instytucji prawnych udokumentowanych w odpowiedniej literaturze. Porównania (częściej kontrasty) dokonywane są chronologicznie względem bliskowschodnich odpowiedników (lub ich braku). Następnie zajmuje się samymi zbiorami praw, potem narracjami na temat ich pochodzenia, a w końcu bada się szersze zagadnienie pochodzenia całej Biblii hebrajskiej. Zatem cofnijmy się i zacznijmy od początku. Jak ważna była wśród Greków literatura o tym, jak powinno się rządzić państwem?

Gatunek prawa konstytucyjnego, który opisywał różne urzędy państwowe, ich uprawnienia, obowiązki i sposoby wyboru, był dobrze reprezentowany w literaturze i inskrypcjach w całym świecie greckim, ale na Starożytnym Bliskim Wschodzie był całkowicie nieznany. (s. 42)

Dla Izokratesa konstytucja była duszą państwa; dla Arystotelesa była państwem. Pisma i przemówienia na temat różnych form rządów były ważnymi tematami. Arystoteles i Platon opracowali po dwa dzieła na temat kwestii konstytucyjnych; zachowały się również dzieła Ksenofonta i Pseudo-Ksenofonta; mamy wiele odwołań w literaturze i inskrypcji do pism i przemówień innych znaczących starożytnych osób zajmujących się kwestiami tego, jak powinny być skonstruowane i jak powinny funkcjonować władze. Gmirkin porównuje zainteresowania tej charakterystycznej greckiej formy literatury z tematami w prawa Pięcioksięgu i związanymi z nim narracjami. Dla ułatwienia przedstawiam jego punkty w formie tabeli:

Konstytucje greckie i Pięcioksiąg
Greccy filozofowie i politycy często podnosili kwestię najlepszej formy rządów.
W przeciwieństwie do literatury innych bliskowschodnich ludów, pisma biblijne wykazują żywe zainteresowanie kwestią najlepszej formy rządów dla Izraela.
Azjatyccy barbarzyńcy, będący umysłami niewolniczymi, nadawali się tylko do rządów monarchicznych; według Arystotelesa byli na zawsze skazani na oddawanie ciężkich hołdów swoim królom.O innych pobliskich narodach wokół nich mówiło się, że są rządzone przez królów, ale ostrzegano Izrael/Judeę, aby nie byli tacy jak oni i nie doświadczali ciężkiej służby.
Z drugiej strony Grecy szukali wolności w rządach mądrych i dobrych, komentując władzę zarówno elit, jak i potencjalnie niesfornych “demoi” – co widzimy w takich pismach, jak np:

– Arystotelesowskiej Polityce i Ateńskiej Konstytucji,
Państwie i Prawach Platona,
Konstytucji Ksenofonta z Lacedemonii
Konstytucji Aten Pseudo-Ksenofonta
–  fragmentach innych starożytnych ksiąg o ustroju, które zachowały się w późniejszych cytatach, wyciągach z różnych konstytucji greckich, cytowane przez oratorów ateńskich lub utrwalone na zachowanych inskrypcjach
Księga Powtórzonego Prawa 17 zaleca, aby w przypadku wyboru króla, był on wybierany przez lud spośród ludu, a jego uprawnienia powinny być ściśle regulowane. Inne urzędy administracji, w tym sędziów, miały być wybierane przez zgromadzenia ludowe.

– Księga Powtórzonego Prawa 16:18-18-22; Księga Wyjścia 19-24 (treść konstytucyjna)
– 1 Samuel 8, 10 (ostrzeżenie, że pożądanie króla takiego jak u ich sąsiednich narodów byłoby buntem przeciwko ich wolności pod egidą Boga i poddaniem się surowej służbie)
– 1 Królewska 12 (ostrzeżenie wypełnione za czasów Salomona)
Popularne zgromadzenia w Atenach wybierały sędziów i sędziów; oczekiwano udziału wszystkich obywateli.Księga Powtórzonego Prawa i Sędziów przedstawia naród rządzący się poprzez zgromadzenia narodowe i rady starszyzny; w zależności od potrzeb sędziowie byli mianowani do władzy cywilnej i wojskowej.
Tematyka poruszana w ich literaturze konstytucyjnej i przemówieniach obejmowała następujące zagadnienia (oprócz dyskusji na temat najlepszej formy rządów):

– Granice geograficzne narodu.
– Wymagania dotyczące obywatelstwa, procedury przyjmowania obywateli i statusu prawnego cudzoziemców, niewolników i innych osób niebędących obywatelami.
– Prawa i obowiązki obywatelskie, w tym służba wojskowa i udział w zgromadzeniach sądowych i demokratycznych.
– Definicja specjalnych organów deliberacyjnych, którym powierzono funkcje ustawodawcze, sądowe i wykonawcze.
– Sędziowie i prokuratorzy: ich kwalifikacje, procedury mianowania, obowiązki administracyjne oraz mechanizmy ich nadzoru i kontroli.
– Struktury i procedury sądownicze.
– Organizacja wojskowa, edukacja i szkolenie wojskowe: ich kwalifikacje, procedury mianowania, obowiązki administracyjne i mechanizmy nadzoru i rewizji.
– Sprawy religijne, w tym mianowanie personelu religijnego, nadzór nad obrzędami świątynnymi oraz nadzór nad świętami religijnymi
Tematy poruszane w ich literaturze konstytucyjnej i wystąpieniach obejmowały następujące zagadnienia:
– Narodowe i plemienne granice geograficzne.
– Wymagania dotyczące obywatelstwa, procedur przyjmowania obywateli i statusu prawnego cudzoziemców, niewolników i innych osób niebędących obywatelami.
– Prawa i obowiązki obywatelskie, w tym służba wojskowa i udział w zgromadzeniach sądowych i demokratycznych.
– Definicja specjalnych organów deliberacyjnych, którym powierzono funkcje ustawodawcze, sądowe i wykonawcze.
– Sędziowie i prokuratorzy: ich kwalifikacje, procedury mianowania, obowiązki administracyjne oraz mechanizmy ich nadzoru i kontroli.
– Struktury i procedury sądownicze.
– Organizacja wojskowa, w tym pobór i struktura dowodzenia.
– Sprawy religijne, w tym mianowanie personelu religijnego, nadzór nad obrębami świątyń i nadzór nad świętami religijnymi.

3. Dawid, idealny grecki bohater – i inne sprawy wojskowe w starożytnym Izraelu

Po zbyt długiej przerwie jestem podekscytowany, że w końcu będę mógł wrócić do pisania o nowej książce Russella Gmirkina, Platonie i powstaniu Biblii hebrajskiej. Poniższy post jest daleki od tego, co pierwotnie zamierzałem, ale umieszczam go w szorstkiej oprawie ze względu na to, by piłka znów zaczęła się toczyć.

Porównanie historii Dawida.
Dawid, słynny wojownik, był również znany jako muzyk i kochany przez wielu (choć nie przez żonę, córkę Saula) jako tancerz. Innymi słowy, Dawid miał cechy dobrze wykształconego Ateńczyka.

W wieku 18 lat ateńscy mężczyźni (członkowie elity) rozpoczynali program edukacyjny, który przygotowywał ich do formalnego obywatelstwa w wieku 20 lat. Były to trzy obszary programu nauczania:

1. Literatura– zdobywanie umiejętności od alfabetu aż po czytanie Homera i klasyki;
2. Muzyka – nauka gry na lirze oraz trening głosu i śpiewu;
3. Gimnastyka – program treningu sprawnościowego oraz w posługiwaniu się bronią; taniec został również włączony jako środek wpajający zwinność niezbędną w walce.
Na ateńskich festiwalach odbywały się konkursy lekkoatletyczne i bojowe, parady wojskowe i potyczki, a także taniec.
Pojedynek Dawida i Goliata w Iliadzie dorównuje pojedynkom homeryckich bohaterów.
Goliat jest ubrany jak grecki hoplita: hełm, nagolenniki, szeroki miecz, długa włócznia (sarisa) i tarcza noszona przez posiadacza tarczy.
Duża włócznia oznacza znajomość przejścia od krótszej do dłuższej włóczni w armii macedońskiej z około 350 lat p.n.e. Dawid decyduje się na walkę jako bardziej zwinny grecki żołnierz lekkiej piechoty (procarz).
Dawid – 1 Sam 16,12; 17,42 – został przedstawiony w kategoriach greckiego ideału fizycznego: chudy, wysportowany mężczyzna wojownik, opalony od ćwiczeń w gimnazjum.
“Opis budowy ciała bohatera wojownika jest generalnie nieobecny w starożytnej literaturze bliskowschodniej” (n. 81 str. 47)
Jak przystało na osobę wyszkoloną w greckim wojsku, Dawid był również zręcznym muzykiem grającym na lirze. Porównaj “muzykoterapię”, którą Dawid mógł zapewnić Saulowi – jest to motyw znany z Homera i od pitagorejczyków, a także z Praw Platona.

Są to cechy niespotykane u żołnierza na Bliskim Wschodzie, ale zgodne z młodzieżą przechodzącą grecką instrukcję w gimnazjum.
Wojenne opowieści na temat Dawida poruszają znane aspekty greckiego szkolenia wojskowego:
Praktykę strzelania do celu, pościgi, pojedynki na szyderstwa oraz typowy Homerycki motyw literacki:
obdarowywanie zbroją na znak przyjaźni.

Organizacja plemienna i wojskowa
Organizacja plemienna i wojskowa
Ateńczycy między około 300 a 220 rokiem p.n.e. byli zorganizowani w 12 plemionach głównie w celach wojskowych. (Były one również wykorzystywane do celów sądowniczych i politycznych).
12 plemion izraelskich to przede wszystkim oddziały wojskowe:

Liczb 1-3, 10, 26
przemaszerowali przez pustkowia w tych wojskowych formacjach:

Liczb 10:14-28
Po osiedleniu się na tym terenie 12 plemion zostało przedstawionych jako ponownie zgromadzone na potrzeby operacji wojskowych:

Sędziów 7:23-24; 20:1-11; por. 1 Samuel 4-7
Ateńczycy byli zaciągani do wojska w wieku 20 lat.

W Księdze Liczb zapisano, jak każde plemię rekrutowało swoich mężczyzn od 20 roku życia:
Liczb 1:2-4
Wojska greckie i hellenistyczne były zorganizowane w oddziały liczące dziesięć, pięćdziesiąt, sto i tysiąc (choć oddziały składające się z 10 i 50 zostały wprowadzone późno pod wpływami rzymskimi).i zorganizował je w jednostki liczące dziesięć, pięćdziesiąt, sto i tysiąc:

Wj 18:25; Lb 1:16; 7:85; 10:4; 31:48, 52, 54; Pwt 1:15; Joz 22:21, 30
Każda plemienna jednostka wojskowa miała swojego generała (filarcha).generałem dowodzącym armią każdego plemienia:
Lb 1:4-16; 7:1-2
Wczesne podziały ateńskie dzieliły się na cztery plemiona, ale każde z nich dzieliło się na tercje (trytie), dając 12 trytii.

System został przebudowany około 500 lat p.n.e., aby dać 10 plemion, z których każde ma swojego bohatera. Do celów religijnych zachowano 12 trytii. Około 300 roku p.n.e. dziesięć plemion zostało powiększonych do 12. (Około 220 do 200 lat p.n.e. tymczasowo przyjęli oni system 13-plemienny).

Plemiona te nie były dosłownymi ugrupowaniami rodzinnymi, lecz faktycznie legalnymi fikcjami. Czterej założyciele czterech grup plemion byli podobno czterema synami Jonu.
Te 12 plemion zostało zorganizowanych w 4 grupach, z których każda składała się z 3 plemion:
Liczb 2:1-32



Porównaj północne królestwo Izraela składające się z 10 plemion (Józefa podzielonego na dwa; w 1 Krl znajdujemy 2 plemiona (Judy i Beniamina) gromadzące się jako jednostki zbrojne do walki z tymi 10. Tak więc pomimo ogólnego układu 12 plemion (szczególnie w okresie przedmonarchicznym) były niekiedy wahania 10, 12 i 13.
Platon w Prawach (około 350 lat p.n.e.) twierdził, że optymalny jest system 12-plemienny.

Około 315 roku p.n.e. Hekataeus z Abdery napisał Aegyptiacę, w którym twierdził, że Mojżesz stworzył system 12 plemion.
Dzieła dotyczące ateńskich instytucji prawnych, praw Platona i Aegiptiaki Hekatejosa były dostępne w Wielkiej Bibliotece Aleksandryjskiej, gdy żydowscy uczeni odwiedzili ją około 270 p.n.e.. Nie bez powodu sugeruje się, że autorzy dzieł, które weszły w skład Pisma Hebrajskiego, mieli do dyspozycji wszystkie te źródła.

Powyższe teksty są tłumaczeniami postów pochodzących z bloga Vridar.org. Publikacja nastąpiła za wiedzą i zgodą autora. Oryginalne teksty postów znajdują się pod następującymi adresemi:

1. https://vridar.org/2016/10/16/plato-and-the-creation-of-the-hebrew-bible/
2. https://vridar.org/2016/10/26/the-pentateuchs-debt-to-greek-laws-and-constitutions-a-new-look/
3. https://vridar.org/2016/11/12/comparing-greek-and-biblical/

Neil Godfrey

Facebook

Najczęściej czytane artykuły

Baner kursu

Polecane artykuły…

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się swoją opinią lub zadaj pytanie poniżej

8 komentarzy

  1. Beniamin

    Naciągane i powierzchowne są te porównania kultury greckiej i hebrajskiej. Jest ich tak niewiele i są tak szczątkowe, że dużo prościej jest je wytłumaczyć zwykłym przypadkiem lub innym niż grecki wpływem. Samo podobieństwo nie dowodzi jeszcze pokrewieństwa. Weźmy choćby liczbę 12. Dlaczego akurat od Greków mieli Żydzi to pożyczyć? Wcale nie ma takiej konieczności. Liczba 12 była obecna w dużo bliższej Żydom kulturze asyryjsko-babilońskiej, gdzie liczba 12 odgrywała znaczącą rolę w ekliptyce. Natomiast podobieństwa w organizacji wojskowej i społecznej są nieuchronne i wymusza je przypadek, a nie jakikolwiek wpływ

    Odpowiedz
    • Testimonia.pl

      >>Jest ich tak niewiele i są tak szczątkowe, że dużo prościej jest je wytłumaczyć zwykłym przypadkiem lub innym niż grecki wpływem.

      Proszę zaczekać, to były dopiero 3 posty z 32, tych podobieństw i paraleli jest o wiele więcej.

    • Beniamin

      No i co z tego. Można znaleźć setki uderzających paraleli między kulturami jakie nigdy nie miały ze sobą styczności. Niczego to więc nie dowodzi. Podobieństwo to nie pokrewieństwa. Analogia non est genealogia. Cały ten artykuł i kolejne będą więc oparty na niepoprawnym rozumowaniu. Paralelomaniacy widzą podobieństwa wszędzie, nawet tam gdzie ich nigdzie nie było. I twierdzą, że wszystko wpływało na wszystko, nawet jeśli te wpływy wykluczają się wzajemnie. Ale każdy widzi to co chce widzieć

    • Testimonia.pl

      Zarówno w biblistyce jak i literaturoznawstwie paralele są jak najbardziej jednym z uznanych wśród badaczy elementów komparatystyki. Proszę zajrzeć do specjalistycznych opracowań.

    • Beniamin

      Odsyłanie do opracowań niczego w tej kwestii nie rozwiązuje. Są różne opracowania i różnie do tego podchodzą. Jedni uznają jedne paralele za zasadne, a inni uznają inne paralele za zasadne, przecząc tym pierwszym. Jeszcze inni uznają paralele za dzieło wyłącznie przypadku. Widzę, że nie doczekałem się więc w tej kwestii żadnego rozstrzygającego konkretu poza ogólnikowym odesłaniem do opracowań, z czego po prostu nic nie wynika

  2. Neugebauer

    Dodać należy, iż wzajemne powiązania świata greckiego i bliskowschodniego (Asyria, Babilonia, Fenicja, nie tylko Żydzi) w kulturze, mitologii, i nauce (astronomia)
    są dyskutowane od co najmniej półtora wieku, bez jednoznacznego konsensusu kto tak naprawdę na kogo wpływał. Starożytni apologeci żydowscy i chrześcijańscy, zakładając pierwszeństwo Tory spisanej przez Mojżesza, doszukiwali się jej wpływu na grecką kulturę -Gmirkin zaś odwrotnie.

    Odpowiedz
    • Metzger

      >Tory spisanej przez Mojżesza

      xD

    • Beniamin

      Tu mój komentarz jest w złym miejscu. Prosiłbym o wykasownie

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *